Raport o stanie środowiska woj. dolnośląskiego w 2000 r. - rzeki: Bystrzyca i Strzegomka.

[ Żródło : "Raport o stanie środowiska w województwie dolnośląskim w 2000 roku" ]

ZLEWNIA BYSTRZYCY
     Bystrzyca bierze początek powyżej Głuszycy, w okolicach Gór Suchych i Sowich. Jako lewobrzeżny dopływ uchodzi do Odry w jej 266,5 km. Całkowita długość opisywanej rzeki wynosi 95,2 km. Rzeka odwadnia duży obszar Sudetów Środkowych oraz Masywu Ślęzy, a powierzchnia jej zlewni wynosi 1767,8 km2. Bystrzyca zasila dwa zbiorniki zaporowe: w Lubachowie oraz w Mietkowie. Najważniejsze jej dopływy to Strzegomka wraz z wpadającą do niej Pełcznicą, Pilawa i Czarna Woda. Do zlewni Bystrzycy należą zurbanizowane i rolnicze tereny regionu. Rzeka przepływa m.in. przez Głuszycę, Jugowice, Świdnicę, Kąty Wrocławskie i Wrocław. Ponadto Bystrzyca, głównie poprzez dopływy, zbiera wody z obszarów przyrody chronionej, takich jak Książański Park Krajobrazowy, Park Krajobrazowy Gór Sowich, Park Krajobrazowy Sudetów Wałbrzyskich i Ślężański Park Krajobrazowy.

BYSTRZYCA

TABELA I. Ocena jakości wód rzeki Bystrzycy i jej dopływów w 2000 r.

     W 2000 r. Bystrzyca kontrolowana była w II punktach pomiarowo-kontrolnych a ponadto kontrolowane były dopływy: Jedlinka, Walimka i Czarna Woda. Dwa duże dopływy Bystrzycy - Pilawa i Strzegomka omówione są oddzielnie. Według założeń dotyczących oczekiwanego stanu czystości rzeki, wody Bystrzycy powinny odpowiadać I klasie czystości na odcinku od źródeł do płd granicy m. Świdnica oraz II klasie czystości od m. Świdnica do zbiornika w Mietkowie. Poniżej zbiornika Mietków do ujścia do rzeki Odry, powinny odpowiadać normom III klasy czystości powierzchniowych wód płynących. Z terenów zurbanizowanych i rejonów rolniczych odprowadzane są ścieki bytowe, technologiczne oraz pochodzące z gospodarki wiejskiej. Główne źródła zanieczyszczeń Bystrzycy to:

• mechaniczno-biologiczna oczyszczalnia ścieków w Jugowicach, powiat wałbrzyski (ilość odprowadzanych ścieków - 9000 m3/d). Do oczyszczalni tej podłączone są: Głiiszyca, Walim i Jedlina Zdrój. Ścieki z wymienionej oczyszczalni odprowadzane są kolektorem ściekowym "opaską" poza zbiornik w Lubachowie, celem ochrony wód zbiornika. Oczyszczalnia jest niedociązona. W związku z upadłością przemysłu włókienniczego w Walimiu i Głuszycy znacznie zmniejszyła się ilość ścieków. Konieczna jest rozbudowa kanalizacji sanitarnej w Jedlinie Zdroju, Walimiu i Głuszycy,
• mechaniczno-biologiczna, starego typu (ze złożem biologicznym), oczyszczalnia ścieków w Wałbrzychu, w dzielnicy Rusinowa (ilość odprowadzanych ścieków - 250 m3/d). Oczyszczalnia odprowadza ścieki do potoku Rusinowskiego, należącego do zlewni Bystrzycy. W przyszłości planowane jest przeprowadzenie kanalizacji sanitarnej odprowadzającej ścieki z tej dzielnicy na budowaną oczyszczalnię w Dziećmorowicach,
• mechaniczno-biologiczna, z podwyższonym stopniem usuwania biogenów, oczyszczalnia ścieków w Zawiszowie (koło Świdnicy), powiat świdnicki, obsługująca Świdnicę i okoliczne wsie, takie jak Pszenno i Słotwina (ilość odprowadzanych ścieków- 17000 m3/d),
• mechaniczno-biologiczna oczyszczalnia ścieków w Marcinowicach, powiat świdnicki, która odprowadza ścieki przez rów melioracyjny do Bystrzycy (ilość odprowadzanych ścieków - 120 m3/d),
• Borzygniew-Mietków, powiat wrocławski - oczyszczalnia mechaniczno-biologiczna (BOS-200), z której odprowadzane są ścieki z Mietkowa i okolicznych wsi w ilości ok. 108 m3/d,
• Kostomłoty-Piotrowice, powiat średzki -oczyszczalnia dla wsi Kostomłoty, Zabłoto, Piotrowice, Piersno odprowadzająca ok. 359 m3/d przy przepustowości 1500 m3/d,
• m. Kąty Wrocławskie, powiat wrocławski - całość ścieków pochodzących z miasta odprowadzana jest do oczyszczalni mechaniczno-biologicznej o przepustowości 2740 m3/d. Ogółem ilość odprowadzanych ścieków wynosiła ok. 1100 m3/d,
• Zakłady Chemiczne "Złotniki" we Wrocławiu odprowadzające po oczyszczaniu mechaniczno-chemicznym 180 m3/d ścieków,
• "Weltex"-Wrocław - zakład znajduje się w stanie likwidacji. Podłączone poprzednio do oczyszczalni obiekty i posesje włączane są stopniowo do kanalizacji miejskiej. Obecnie na oczyszczalnię dopływa ok. 30 m3/d ścieków,
• Wrocławskie Zakłady Matenałów Ogniotrwałych odprowadzające bez pozwolenia 38 m3/d ścieków sanitarnych i deszczowych po podczyszczaniu na osadnikach gnilnych. Projektuje się budowę oczyszczalni ścieków,
• oczyszczalnie ścieków miejskich dla Wrocławia:

• wartości parametrów charakteryzujących zawartość związków organicznych w wodzie odpowiadały stężeniom charakterystycznym dla I klasy czystości wód powierzchniowych na odcinku od powyżej Głuszycy do powyżej Metalplast i Świdnicy włącznie. W czterech następnych przekrojach (poniżej Świdnicy, powyżej i poniżej zbiornika "Mietków" oraz powyżej ujścia Strzegomki) BZT i ChZT odpowiadało II klasie czystości. Poniżej ujścia Strzegomki wartości te wzrosły do poziomu III klasy,
• zasolenie wód rzeki, od źródeł do przekroju zlokalizowanego poniżej Świdnicy mieściło się w granicach I klasy czystości. Powyżej zbiornika "Mietków" zasolenie wody w Bystrzycy zwiększyło się w zakresie zawartości siarczanów i substancji rozpuszczonych do wartości charakterystycznych dla II klasy. Pozostałe parametry zasolenia w tym przekroju pomiarowym odpowiadały I klasie czystości. Punkt usytuowany powyżej zbiornika "Mietków" zlokalizowany jest jednocześnie poniżej ujścia Piławy do Bystrzycy. Wody Pi-ławy w przekroju ujściowym charakteryzowały się podwyższonym do poziomu III klasy zasoleniem, wnoszonym do rzeki Bystrzycy. Na pozostałym odcinku Bystrzycy ponownie odnotowano I klasę czystości, z wyjątkiem przekroju ujściowego gdzie nastąpił wzrost substancji rozpuszczonych do poziomu klasy II,
• ilość zawiesiny niesionej z wodami rzeki odpowiadała I klasie do przekroju zlokalizowanego poniżej Świdnicy. Powyżej zbiornika "Mietków" ilość zawiesin wzrosła do wartości charakterystycznych dla II klasy czystości. Poniżej zbiornika ilość zawiesiny powróciła do poziomu klasy I, a poniżej Czarnej Wody ponownie wzrosła do poziomu klasy II. W przekroju ujściowym odnotowano III klasę,
• zawartość substancji biogennych w początkowym odcinku rzeki, do przekroju zlokalizowanego powyżej zbiornika Lubachów włącznie, utrzymywała się na poziomie II-III klasy czystości, o czym decydowały: azot azotynowy, fosforany i fosfor ogólny. Deklasyfikacja w tym zakresie nastąpiła poniżej zbiornika Lubachów, gdzie do poziomu ponadnormatywnego, utrzymującego się aż do ujścia do Odry, wzrosło stężenie głównie azotu azotynowego, ale również i fosforanów i fosforu ogólnego na niektórych odcinkach. Zwiększyła się również zawartość azotu azotanowego i ogólnego poniżej Świdnicy do zbiornika "Mietków" i poniżej ujścia Strzegomki, odpowiadając tu II-III klasie czystości. Poniżej Świdnicy, powyżej zbiornika "Mietków" i poniżej ujścia Strzegomki podniosło się stężenie azotu amonowego, osiągając wartości charakterystyczne dla II i III klasy czystości,
• stężenie fenoli lotnych i detergentów anionowych w wodach Bystrzycy na odcinku od źródeł do zbiornika Mietków nie wybiegało poza granice określone dla I klasy czystości,
• odczyn wody od powyżej Głuszycy do ujścia do Odry mieścił się w granicach I klasy czystości,
• ilość potasu, utrzymująca się w początkowym odcinku rzeki na poziomie I klasy czystości, wzrosła do wartości charakterystycznych dla II klasy w przekroju poniżej Świdnicy, a powyżej Mietkowa i poniżej ujścia Strzegomki do ujścia do Odry osiągnęła poziom III klasy czystości,
• stężenie manganu odpowiadało II klasie poniżej zbiornika "Mietków", III klasie poniżej zbiornika i II klasie na pozostałym odcinku. Zawartość pozostałych badanych metali nie wybiegała poza granice określone dla I klasy czystości.

• potok Jedlinka w punkcie ujściowym charakteryzował się wodami nie odpowiadającymi normom pod względem zawartości substancji biogennych, jak również odnotowano w nim silne zanieczyszczenie bakteriologiczne,
• w przekroju ujściowym Walimki stwierdzono wody II klasy czystości w zakresie zawartości związków biogennych oraz nie odpowiadający normom stan sanitarny wód,
• rzeka Czarna Woda, badana w przekroju ujściowym do Bystrzycy nie odpowiadała normom, a parametrami decydującymi o takiej klasyfikacji było stężenie azotu azotynowego, fosforanów i fosforu ogólnego, chlorofilu "a" oraz wartość miana coli. Pozostałe wskaźniki utrzymywani się na poziomie I lub II (BZTj, ChZTo., substancje rozpuszczone) klasy czystości. Wysoka była również (III klasa) zawartość manganu.

• w zakresie wskaźników fizyko-chemicznych stwierdzono poprawę jakości wód nie dopowiadających normom na wody odpowiadające III klasie czystości w przekroju zlokalizowanym powyżej zbiornika Lubachów (78,0 km), ze względu na odczyn wody, który w 1999 deklasyfikował wody,
• pod względem bakteriologicznym w 2 punktach kontrolnych tj. powyżej Głuszycy i poniżej zbiornika Lubachów jakość wody z właściwej III klasie zmieniła się na nie odpowiadającą normom.

• rozproszone źródła ścieków gospodarczych i rolniczych z terenów wiejskich zlokalizowanych w górnym biegu rzeki, m. in. z miejscowościami: Stare i Nowe Bogaczowice, Chwaliszów i Struga,
• mechaniczno-biologiczna oczyszczalnia ścieków w Strzegomiu, powiat świdnicki, ilość odprowadzanych ścieków - 2759 m3/d,
• słodownia w Strzegomiu, powiat świdnicki, ilość odprowadzanych ścieków - 111 m3/d,
• Cukrownia "Pastuchów", powiat świdnicki, ilość odprowadzanych ścieków - 513,6 m3/d, cukrownia odprowadza ścieki przed następnym okresem kampanijnym,
• grupowa, mechaniczno-biologiczna, z podwyższonym usuwaniem biogenów, oczyszczalnia ścieków w Żarowie, powiat świdnicki, ilość odprowadzanych ścieków - 3200 m3/d. Oczyszczalnia przyjmuje ścieki komunalne i przemysłowe, m. in. z ZCh w Żarowie i z Zakładów Porcelany Stołowej "Karolina" w Jaworzynie Śląskiej,
• mechaniczno-biologiczna oczyszczalnia ścieków w Rusku, powiat świdnicki, przyjmująca ścieki sanitarne z Ruska, ilość odprowadzanych z oczyszczalni ścieków - 57 m3/d,
• Zakład "Elipsa" Sp. z o. o. w Kątach Wrocławskich, powiat wrocławski, odprowadzający w czasie kampanii (wrzesień-grudzień) do gruntu ok. 1400 m3/d. Odcieki rowem melioracyjnym od prowadzane są do Strzegomki. Projektowana jest budowa własnej oczyszczalni ścieków.

• zawartość związków organicznych w wodach Strzegomki odpowiadała I klasie czystości wód powierzchniowych w pierwszym przekroju pomiarowym - powyżej Starych Bogaczowic oraz w punkcie kontrolnym zlokalizowanym poniżej zbiornika Dobromierz. Poniżej ujścia Czyżynki (jednocześnie poniżej Chwaliszowa) stwierdzono III klasę w tym zakresie. Poniżej Strzegomia ilość związków organicznych osiągnęła poziom ponadnormatywny, który utrzymywał się aż do ujścia do Bystrzycy. O klasyfikacji w tej grupie zanieczyszczeń decydowało głównie BZT oraz, w mniejszym stopniu, ChZT,
• zasolenie wód rzeki od źródeł do przekroju zlokalizowanego poniżej ujścia Pełcznicy włącznie, utrzymywało się na poziomie I klasy czystości. Poniżej ZCh w Żarowie zawartość substancji rozpuszczonych, siarczanów or^z przewodność elektrolityczna wzrosła do wartości charakterystycznych dla II klasy czystości,
• ilość niesionej przez wody Strzegomki zawiesiny utrzymywała się na poziomie I klasy czystości w większości punktów kontrolnych. II klasę czystości odnotowano poniżej Strzegomia i poniżej ZCh w Żarowie, a III klasę na odcinku od przekroju powyżej ZPZ "Elipsa" do ujścia do Bystrzycy,
• stężenie substancji biogennych w początkowym odcinku rzeki, tj. od punktu powyżej Starych Bogaczowic do punku poniżej ujścia Czyżynki, odpowiadało II-III klasie czystości. Deklasyfikacja w tym zakresie nastąpiła poniżej Dobromierza, gdzie wzrosła do poziomu ponadnormatywnego zawartość azotu azotynowego. Od przekroju zlokalizowanego poniżej Strzegomia liczba deklasyfikujących parametrów powiększyła się o fosforany i fosfor ogólny. Poniżej ujścia Pełcznicy aż do przekroju ujściowego stwierdzono ponadto ponadnormatywną ilość azotu amonowego i azotu ogólnego,
• zawartość fenoli lotnych badanych w punkcie zlokalizowanym poniżej ujścia Pełcznicy odpowiadała klasie II, a w przekroju ujściowym - III.
• odczyn wód Strzegomki we wszystkich kontrolowanych przekrojach mieścił się w granicach I klasy,
• zawartość manganu odpowiadała II klasie czystości w dwóch przekrojach: poniżej ujścia Pełcznicy oraz poniżej ZCh w Żarowie. W dwóch punktach - poniżej Dobromierza i w przekroju ujściowym - stężenie manganu właściwe było III klasie. W pozostałych przypadkach nie stwierdzono przekroczeń granic I klasy czystości pod względem zawartości badanych metali,
• detergenty anionowe utrzymywały się na poziomie I klasy w większości badanych przekrojów z wyjątkiem punktu usytuowanego poniżej ujścia Pełcznicy, gdzie stwierdzono II klasę.